Słownik pojęć
Hasła, które wracają na etykietach i w naszych tekstach. Każde w dwóch, trzech zdaniach.
Ostatnia aktualizacja treści: 10 listopada 2026.
- Soplówka jeżowata
Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus, ang. lion's mane, „lwia grzywa”) to grzyb nadrzewny o białym, kaskadowym owocniku, który przypomina grzywę. To jeden gatunek pod trzema nazwami: polską, angielską i łacińską. W literaturze opisuje się w nim hericenony i erinacyny.
- Reishi
Reishi (Ganoderma lucidum, pol. lakownica lśniąca, chiń. ling zhi) to grzyb nadrzewny o twardym, lśniącym owocniku. W Azji parzy się go od dwóch tysięcy lat. W literaturze opisuje się w nim beta-glukany i triterpeny.
- Cordyceps
Cordyceps (Cordyceps militaris, pol. maczużnik bojowy) to grzyb o pomarańczowym, maczugowatym owocniku. To gatunek hodowlany, uprawiany w kontrolowanych warunkach. W literaturze opisuje się w nim kordycepinę.
- Chaga
Chaga (Inonotus obliquus, pol. błyskoporek podkorowy) to grzyb, który na pniach żywych brzóz tworzy czarne, spękane sklerocjum. To z niego pozyskuje się surowiec. Chagi nie hoduje się tak jak pozostałych gatunków: zbiera się ją w lasach brzozowych.
- Coriolus
Coriolus (Trametes versicolor, pol. wrośniak różnobarwny) to grzyb nadrzewny o cienkich, wielobarwnych owocnikach w kształcie wachlarza. W literaturze naukowej opisuje się jego polisacharydy PSK i PSP.
- Tremella
Tremella (Tremella fuciformis, pol. trzęsak) to grzyb o białym, galaretowatym owocniku, w Azji nazywany grzybem piękności. W Chinach od stuleci jest obecna w kuchni i w pielęgnacji. Jej polisacharydy wiążą wodę.
- Owocnik
Owocnik to dojrzała, widoczna część grzyba. Wyrasta z grzybni na drewnie albo na podłożu i wytwarza zarodniki. Na etykiecie ekstraktu szukaj informacji, czy surowcem jest owocnik, czy grzybnia hodowana na ziarnie.
- Beta-glukany
Beta-glukany to polisacharydy zbudowane z łańcuchów glukozy. Występują w ścianach komórkowych grzybów, w ziarnach owsa i jęczmienia oraz w drożdżach piekarskich. Na etykiecie ekstraktu z grzybów ich zawartość podaje się w procentach.
- Adaptogen
Adaptogen to określenie roślin i grzybów, które w tradycji wplatano w codzienny rytm życia. Samo słowo jest nowoczesne, pomysł stary.
- Ekstrakt podwójny
Ekstrakt podwójny (ang. dual extract) to ekstrakt uzyskany dwoma rozpuszczalnikami po kolei: gorącą wodą i alkoholem. Woda wyciąga związki rozpuszczalne w wodzie, na przykład beta-glukany. Alkohol wyciąga te, które rozpuszczają się w alkoholu, na przykład triterpeny.
- Kakao ceremonialne
Kakao ceremonialne to zmielone całe ziarno kakaowca z pełnią masła kakaowego, bez odtłuszczania i bez alkalizacji. To inny surowiec niż zwykłe kakao w proszku ze sklepu.
- Grzybnia
Grzybnia to sieć cienkich nitek (strzępek), z której zbudowany jest grzyb. Rośnie ukryta w drewnie albo w podłożu i to z niej wyrasta owocnik. W suplementach grzybnia bywa hodowana na ziarnie zbóż i mielona razem z nim na proszek.
- Kordycepina
Kordycepina (ang. cordycepin, 3′-deoksyadenozyna) to związek po raz pierwszy wyizolowany w 1950 roku z hodowli grzyba Cordyceps militaris. Budową przypomina adenozynę: różni się od niej brakiem jednej grupy hydroksylowej.
- Ergotioneina
Ergotioneina to zawierająca siarkę pochodna aminokwasu histydyny. Wytwarza ją wiele grzybów i niektóre bakterie, a człowiek pobiera ją wyłącznie z pożywienia. Grzyby jadalne należą do najbogatszych jej źródeł w diecie.
- Hericenony
Hericenony to grupa związków aromatycznych wyizolowanych z owocnika soplówki jeżowatej. Opisał je na początku lat 90. zespół Hirokazu Kawagishiego. Nie należy mylić ich z erinacynami, które pochodzą z grzybni.
- Erinacyny
Erinacyny to grupa diterpenoidów o szkielecie cyjatanu, wyizolowanych z grzybni soplówki jeżowatej. Pierwsze z nich opisano w 1994 roku. W literaturze występują zwykle w parze z hericenonami z owocnika.
- Stres oksydacyjny
Stres oksydacyjny to zaburzenie równowagi między utleniaczami, między innymi reaktywnymi formami tlenu, a mechanizmami antyoksydacyjnymi, na korzyść utleniaczy. Pojęcie wprowadził w 1985 roku biochemik Helmut Sies.
- Proporcja ekstraktu (DER)
Proporcja ekstraktu (DER, ang. drug extract ratio) mówi, ile surowca zużyto na jedną część gotowego ekstraktu. Zapis 10:1 oznacza, że do otrzymania 1 części ekstraktu zużyto 10 części surowca. Sama proporcja nie określa zawartości konkretnych związków: to opisuje standaryzacja.
- TCM
TCM (ang. Traditional Chinese Medicine, tradycyjna medycyna chińska) to system rozwijany w Chinach od tysięcy lat. Obejmuje między innymi zioła i akupunkturę. Grzyby zhi, utożsamiane z reishi, wymienia już Shennong Bencao Jing, jeden z najstarszych chińskich zielników.
- Adenozyna
Adenozyna to nukleozyd zbudowany z adeniny i rybozy, obecny w każdej żywej komórce. Jest elementem ATP, czyli cząsteczki przenoszącej energię, oraz RNA. Kordycepina z cordycepsu różni się od niej jednym atomem tlenu.
- ATP
ATP (adenozynotrifosforan) to cząsteczka, w której komórki przechowują i przenoszą energię. Składa się z adenozyny i trzech reszt fosforanowych. Powstaje głównie w mitochondriach.
- Polisacharydy
Polisacharydy to cukry złożone: długie łańcuchy zbudowane z wielu cząsteczek cukrów prostych. Należą do nich skrobia, celuloza, chityna i beta-glukany. Na etykiecie ekstraktu „polisacharydy” to szersza kategoria niż „beta-glukany”, bo obejmuje też skrobię.
- Triterpeny
Triterpeny to duża grupa związków organicznych zbudowanych z trzydziestu atomów węgla. W reishi należą do nich kwasy ganoderowe o gorzkim smaku. Słabo rozpuszczają się w wodzie, dlatego do ekstraktu wyciąga je alkohol.
- Kwasy ganoderowe
Kwasy ganoderowe to triterpeny charakterystyczne dla reishi (Ganoderma lucidum). Pierwsze z nich, kwasy ganoderowe A i B, opisano w 1982 roku. Mają gorzki smak.
- Standaryzacja
Standaryzacja oznacza, że ekstrakt jest doprowadzany do zadeklarowanej zawartości wybranego związku lub grupy związków, na przykład „30% beta-glukanów”. Powinien ją potwierdzać wynik badania podany w certyfikacie analizy (COA). To inna informacja niż proporcja 10:1, która opisuje tylko ilość zużytego surowca.
- Ekstrakcja
Ekstrakcja to wyciąganie związków z surowca za pomocą rozpuszczalnika, najczęściej gorącej wody albo alkoholu. Po odparowaniu rozpuszczalnika zostaje skoncentrowany ekstrakt. W przypadku grzybów ma to znaczenie, bo ich ściany komórkowe zbudowane są z chityny i glukanów.
- Metale ciężkie
Metale ciężkie to w badaniach żywności przede wszystkim ołów, kadm, rtęć i arsen. Grzyby pobierają je z podłoża, na którym rosną. Dopuszczalne poziomy ołowiu, kadmu i rtęci w suplementach diety określa rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915.
- Skrobia
Skrobia to polisacharyd zapasowy roślin, obecny w ziarnach zbóż, ryżu i ziemniakach. Grzyby zwykle jej nie magazynują: ich polisacharydem zapasowym jest glikogen. Dlatego wysoki wynik skrobi w produkcie z grzybów może wskazywać na domieszkę ziarna albo nośnika.
- COA
COA (ang. certificate of analysis, certyfikat analizy) to dokument z laboratorium z wynikami badań konkretnej partii produktu. Zwykle podaje zawartość deklarowanych związków, metale ciężkie i czystość mikrobiologiczną. Numer partii na COA powinien zgadzać się z numerem na opakowaniu.
- In vitro
In vitro (łac. „w szkle”) oznacza badanie prowadzone poza żywym organizmem: na komórkach albo tkankach w laboratorium. Wynik in vitro pokazuje możliwy mechanizm, ale nie mówi, czy to samo zajdzie w organizmie człowieka.
- Placebo
Placebo to preparat bez substancji czynnej, który wygląda tak samo jak badany produkt. W badaniach klinicznych dostaje go grupa kontrolna, żeby dało się oddzielić działanie substancji od samego oczekiwania poprawy.
- RCT
RCT (ang. randomized controlled trial, randomizowane badanie kontrolowane) to badanie, w którym uczestników losowo przydziela się do grupy otrzymującej badaną substancję albo do grupy kontrolnej. Losowy przydział ogranicza stronniczość doboru, a zaślepienie ogranicza wpływ oczekiwań. Uznaje się je za najmocniejszy rodzaj pojedynczego badania na ludziach.
- PSK i PSP
PSK (polisacharyd K, krestin) i PSP (polisacharydopeptyd) to preparaty polisacharydów związanych z białkiem, otrzymywane z wrośniaka różnobarwnego (Trametes versicolor, dawniej Coriolus). PSK opracowano w Japonii, PSP w Chinach.
- Qi
Qi (czyt. „czi”) to jedno z podstawowych pojęć tradycyjnej medycyny chińskiej, tłumaczone zwykle jako energia życiowa. To pojęcie z tradycji, a nie wielkość mierzona w badaniach laboratoryjnych.
- Oś HPA
Oś HPA to układ trzech struktur: podwzgórza, przysadki i nadnerczy, które wspólnie sterują wydzielaniem kortyzolu. W literaturze opisuje się ją jako główny układ reakcji organizmu na stres.
© 2026 Aloha Fungi™